Bitcoin | Blockchain| Nepal Cryptocurrency| Bitcoin in Nepal | क्रिप्टोमुद्रा |

क्रिप्टो मुद्रा भनेको के हो? क्रिप्टो मुद्राको फाइदा र बेफाइदा के हो?

                            

विश्वका कुनै पनि व्यक्ति, संस्था र देशलाई यसको आधारभूत आवश्यकताहरू पूरा गर्न र आपसी लेनदेन प्रबर्द्धन गर्न मुद्राको आवश्यकता पर्दछ जसले यसलाई सजिलै प्रयोग गर्न सक्दछ। त्यसकारण, प्रत्येक देशको आफ्नै भिन्न मुद्रा हुन्छ, जस्तै नेपालमा रुपैया, अमेरिका मा डलर आदि। वास्तवमा, यो एक भौतिक मुद्रा हो कि तपाईं यसलाई हेर्न, छुन र नियमहरू अनुसार कुनै पनि ठाउँमा वा प्रयोग गर्न सक्नुहुनेछ। तर क्रिप्टो मुद्रा (Cryptocurrency) भनेको एक मुद्रा मुद्रा भन्दा फरक छ। तपाईं न त यसलाई देख्न सक्नुहुनेछ वा न छुन सक्नुहुनेछ, किनकि क्रिप्टो मुद्रा भौतिक रूपमा छापिएको छैन। यसैले यसलाई भर्चुअल मुद्रा भनिन्छ। पछिल्ला केही वर्षहरूमा, त्यस्तो मुद्रा एकदम प्रचलित भएको छ। 

त्यसोभए क्रिप्टो मुद्रा (Cryptocurrency) भनेको के हो जानौं?

क्रिप्टो मुद्रा भनेको एउटा कम्प्युटर एल्गोरिथ्ममा (Algorithm) निर्मित मुद्रा हो। यो एउटा स्वतन्त्र मुद्रा हो जसको कुनै मालिक छैन। यो मुद्रा कुनै एक अधिकारको नियन्त्रणमा छैन। रूपैया, डलर, यूरो वा अन्य मुद्राको जस्तै यो मुद्रा कुनै पनि राज्य, देश, संस्था वा सरकार द्वारा संचालित हुँदैन। यो एउटा डिजिटल मुद्रा हो जसको लागि क्रिप्टोग्राफी (Cryptography) प्रयोग गरिन्छ। यो सामान्यतया सामानहरू खरीद गर्न वा सेवा खरीद गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ।

तपाइँलाई थाहा हुनुपर्दछ कि २०६६(२००९) मा शुरु भएको पहिलो क्रिप्टो मुद्रा "बिटकॉइन"("BITCOIN") थियो। यो जापानका सतोषी नाकमोतो (Satoshi Nakamoto) नामको व्यक्ति वा कम्पनीहरू ले निर्माण गरेको हो। सुरुमा यो त्यति लोकप्रिय थिएन, तर बिस्तारै यसको दरहरू आसमान छुन शुरू भयो, जसले यसलाई सफल बनायो। यदि देखिएमा, बजारमा २०६६ देखि अहिलेको समयसम्ममा करिब १००० प्रकारका क्रिप्टो मुद्राहरू छन्, जुन इलेक्ट्रोनिक प्रणालीलाई सहकर्मीको रूपमा काम गर्दछ।

आउनुहोस् हामी बुझ्दछौं क्रिप्टो मुद्राको वृद्धि कसरी हुन्छ?

यदि हामी क्रिप्टो मुद्राको वृद्धिको बारेमा कुरा गर्छौं भने, यसमा लगानी गर्नु भनेको धेरै लाभदायक सम्झौता हो। आज बजारमा क्रिप्टो मुद्राको लगभग १००० प्रकार छन् र यी सबै सिक्काको मूल्य प्रक्षेपणको समयमा नगण्य थियो। यद्यपि, केहि बर्षहरूमा, तिनीहरूको मूल्य पनि १००० डलरमा पुगेको छ। अब Bitcoin मात्र लिनुहोस्। जब बिटक्वाइन सुरू गरिएको थियो, त्यहाँ विश्वव्यापी १० करोड डलरको दैनिक लेनदेन भयो, जसमा १ डलरको पनि बिटकॉइन लेनदेन गरिएको थिएन। तर आज, बिटकॉइन एक हप्तामा १ ट्रिलियन डलरको लागि कारोबार भइरहेको छ, जबकि सम्पूर्ण विश्वमा एक हप्ता लामो भौतिक मुद्राको कारोबार करीव $ ७ tr० ट्रिलियनको मूल्य छ। १ डलरको मूल्यबाट शुरु भएको बिटकइन, आज १२०० डलरको मूल्यमा पुगेको छ। तसर्थ, तपाईं आफैले भविष्यमा क्रिप्टो मुद्राको वृद्धि हुनसक्दछ भनेर अनुमान लगाउन सक्नुहुन्छ।

आउनुहोस्, जान्नुहोस् क्रिप्टो मुद्राका फाइदाहरू के हुन्?

हामीलाई थाहा छ कि कुनै पनि चीजको दुबै फाइदा र नोक्सान हुन्छन्। त्यसकारण, यहाँ हामी सर्वप्रथम क्रिप्टो मुद्राको फाइदाको बारेमा कुरा गर्छौं। जे होस्, सामान्यतया हामी भन्न सक्छौं क्रिप्टो मुद्राको फाइदाहरू बढी छन् र घाटा पनि कम। पहिलो, क्रिप्टो मुद्रा एक डिजिटल मुद्रा हो त्यहाँ ठगी गर्ने सम्भावना कम छ। दोस्रो, अधिक पैसा भएको खण्डमा क्रिप्टो मुद्रामा लगानी गर्नु फाइदाजनक हुन्छ किनभने यसको मूल्यहरू धेरै छिटो बढ्छन्। त्यसकारण यो लगानीको लागि राम्रो प्लेटफर्म हो। तेस्रो, अधिकांश क्रिप्टो मुद्रा वालेटहरू(wallet) उपलब्ध छन् जसका कारण अनलाइन शपिंग, पैसाको लेनदेन सरलीकृत गरिएको छ। चौथो, त्यहाँ क्रिप्टो मुद्रालाई नियन्त्रण गर्ने अधिकार छैन, जसको कारणले नोटबंदी र मुद्रा घटाउने खतरा देखा पर्दैन। पाँचौं, त्यहाँ धेरै देशहरू छन् जहाँ त्यहाँ पूंजी नियन्त्रण छैन। मतलब कि यो कति निश्चित छैन कति देश बाहिर पठाउन सकिन्छ र कति अर्डर गर्न सकिन्छ। त्यसकारण, यो सजिलैसँग क्रिप्टो मुद्रा खरीद गरेर देशको बाहिर पठाउन सकिन्छ र त्यसपछि यसलाई पैसामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ। छैठौं, क्रिप्टो मुद्राको सबैभन्दा ठूलो फाइदा भनेको उनीहरूलाई हो जसले आफ्नो पैसा लुकाउन चाहन्छ। यसैले क्रिप्टो मुद्रा पैसा लुकाउनको लागि उत्तम प्लेटफर्मको रूपमा देखा पर्‍यो। सातौं, क्रिप्टो मुद्रा पूर्ण रूपमा सुरक्षित छ। केवल तपाइँले यसको लागि प्रमाणीकरण राख्नु पर्छ, किनभने यस्तो मुद्रा blockchain मा आधारित छ। तसर्थ, कुनै पनि प्रकारको लेनदेन गर्नको लागि सम्पूर्ण blockchain Mine गरिनु पर्छ।

आउनुहोस्, जान्नुहोस् क्रिप्टो मुद्राको नोक्सान के हो? 

पहिलो, क्रिप्टो मुद्राको सबैभन्दा ठूलो नुकसान यो हो कि यसको कुनै भौतिक अस्तित्व छैन, किनकि यो प्रिन्ट गर्न सकिँदैन। मतलब कि न त नोट छाप्न सकिन्छ न त कुनै बैंक खाता वा पासबुक जारी गर्न सकिन्छ। दोस्रो, त्यहाँ यसलाई नियन्त्रण गर्न कुनै देश, सरकार वा संस्था छैन, जसको कारण यसको मूल्यमा ठूलो उछाल हुन्छ, कहिलेकाँही ठूलो गिरावट, जसको कारण क्रिप्टो मुद्रामा लगानी गर्नु जोखिमपूर्ण सम्झौता हो। तेस्रो, यो सजिलै हतियार किन मेल, औषधि आपूर्ति, कालो बजार आदि जस्ता गलत कार्यहरूको लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ किनकि यो दुई व्यक्तिको बीचमा मात्र प्रयोग गरिन्छ। त्यसो भए यो खतरनाक पनि हुन सक्छ। चौथा, त्यहाँ हैक(Hack) को जोखिम छ।यो याद गर्न लायक छ कि blockchain हैक गर्न को लागी सजीलो छैन किनकि यो संग पूर्ण सुरक्षा व्यवस्था छ। यसको बावजुद, Hacking लाई अस्वीकार गर्न सकिदैन किनकि त्यहाँ यस मुद्राको मालिक छैन। पाँचौं, यसको अर्को नुकसान यो हो कि यदि तपाईंलाई एक लेनदेन गल्तिले भयो भने, तपाईं यसलाई फिर्ता कल गर्न सक्नुहुन्न, जसले तपाईंलाई घाटा निम्त्याउँदछ।

क्राइप्टो मुद्राको प्रयोग कानूनी रूपमा मान्य वा अमान्य हो?

धेरै व्यक्तिको दिमागमा आएको प्रश्न यो हो कि यो कानुनी रूपमा क्रिप्टो मुद्रा प्रयोग गर्ने अधिकार हो वा छैन! वास्तवमा यो निर्णय तपाईं कुन देशमा बस्दै हुनुहुन्छ र यसमा प्रयोग गर्दै हुनुहुन्छ भन्नेमा निर्भर गर्दछ, किनकि क्राइप्टो मुद्रा अझै पनि कानुनी रूपमा मान्य छैन जुन केही देशहरूमा नेपाल पनि एक हो। यो मात्र होईन, केही देशहरूले यसलाई 'ग्रे क्षेत्र' (GRAY ZONE) मा राखेका छन्। यसको मतलब यो हो कि यो न त औपचारिक रूपमा प्रतिबन्धित गरिएको छ न त यसको प्रयोगलाई मान्यता दिइएको छ। निस्सन्देह, क्रिप्टो मुद्रामा राम्रो बृद्धिका कारण नेपाली नागरिकहरूको चलन पनि यस दिशामा देखिएको छ। त्यसकारण यो आशा गरिएको छ कि भविष्यमा नेपाली सरकारले पनि केही सकारात्मक पहल गर्नेछ।